عبدالناصر نورزاد

 نزدیک به یک سال از روی کار آمدن طالبان به عنوان یک گروه به شدت قومی و متعصب و با اندیشه های تندروانه در قدرت سیاسی در افغانستان می گذرد که این کشور جنگ زده را با بحران های تازه‌ای روبه‌رو ساخته است.

باور عمومی بر این است که علت این بحران های پیهم، تفسیر نادرست و عدم شناخت، جامعه شناسی سیاسی افغانستان از سوی حاکمان آن بوده است. اکثریت، امروز به این اتفاق نظر دارند که باید تابوی قدرت متمرکز سیاسی، شکستانده شده و جای گزین آن یک سیستم غیر متمرکز باشد؛ زیرا موجودیت تنوع در ساخت و فرم نظام سیاسی در افغانستان، به یک ضرورت مبدل شده است. این ضرورت، الزامی می سازد تا قبل از همه، به موضوعات اساسی مانند یک نظام جواب گو، کار شود تا موضوعات حاشیه یی. این واقعیت، زایش یک باور عمومی مبتنی بر مبرمیت موضوع است که خود می تواند تجربه تاریخی تلخ همانند فاجعه به قدرت رسیدن طالبان است. به اساس این باور عمومی،  علت اصلی به قدرت رسیدن طالبان را می‌توان در انحصار قدرت در راستای نهادینه‌سازی اتوریته قومی و تفسیر غیر قابل انعطاف آنها از سیاست می داند.

  به قدرت رسیدن طالبان، خود عامل یک بحران بود که این بحران را می‌توان را در چهارچوب نظریه‌های بحران مانند نظریه بحران لوسین پای و اسپریگنز تجزیه و تحلیل کرد و راه‌حل برای عبور از آن ارائه داد. از اینکه ساخت قدرت در افغانستان همواره به مبنای تفسیر های قومی و متعصبانه و در سایه حرکت های انحصار طلبانه قومی و زبانی، استوار بوده است، بنا تفکر در باب تغییر نظام، یک راه حل منطقی خواهد بود.  زیرا این کار باعث شده تا بحران در این کشور، یکی پس دیگری، پدید آید و آن را در لجن زار بدبختی و پرتگاه غرق نماید و اصل عامل بحران در سایه ابهامات، پنهان و دست ناخورده باقی بماند.

 وضعیت فعلی افغانستان معلول بحران‌های پنج‌گانه، هویت، مشروعیت، مشارکت، توزیع و نفوذ است. رویکرد سیاسی حاکمان در این کشور، همیشه رویکرد هژمون قومی و تبعیض‌آمیز بوده است و این رویکرد عامل اساسی تداوم بحران در افغانستان است. این در حالی است که تجربه نشان داده است که سیاست‌های نادرست و تک قومی کردن قدرت و حذف و نادیده‌انگاری دیگر گروه‌های قومی افغانستان محکوم به شکست بوده و آزموده را آزمودن خطا است. به این منظور و با مدنظرداشت این مهم باید به عواقب جای گزینی این نظام، بیشتر توجه شود. یعنی هیچ تضمینی وجود ندارد که اگر یک گروه قومی با دیدگاه های هژمون طلبی، از قدرت کنار زده شود، گروه دیگر، عین روی کرد را دنبال نکند. زیرا شکاف های قومی به حدی گسترده و فراخ است که امکان هر نوع فاجعه سیاسی از این  دست را میدهد.

باور عمومی بر این است که تا زمانیکه این پنج عامل، به گونه اساسی و بنیادی، حلاجی و تحلیل نشود و راه حل های سیاسی معقول برای آن دست و پاه نشود، بحران در این کشور کماکان ادامه خواهد داشت. این کار زمانی ممکن است که مردم افغانستان، با درک حقایق موجود،  با انعطاف پذیری، تفاهم، عقلانیت و آزمودگی سیاسی در تلاش عبور از این بحران باشند و مسیر مشترک و همدیگر پذیری را برای حل معقول آن جستجو کنند.

 تداوم و تشدید بحران در این سرزمین بیانگر این واقعیت است که افغانستان به دلیلی به ثبات پایدار سیاسی نمی رسد که علت اصلی بحران در این کشور، علی رغم شناخت آن، بدون تماس مانده و کار بنیادی برای حل آن صورت نگرفته است. تقلا برای حل این بحران منحیث یک امر سیاسی لازم و با مدنظرداشت رویه سیاسی انحصار قدرت و هژمون قومی و رویکردهای فاشیست‌گرایانه و حذف و نادیده انگاری دیگر اقوام افغانستان امکان‌پذیر نیست، زیرا دیدگاه های قومی و روی کرد های فاشیستی، بستر لازم پخته شدن در گرداب سیاسی ر از ملت افغانستان گرفته و تمام زمینه های همفکری، تفاهم و تساهل سیاسی را که در آخر منجر به یک نظم و ثبات سیاسی در این کشور شود، عملا از بین برده است.

در چنین بحبوحه ی اگر یک ساختار سیاسی قدرتمند، مشروع و مبتنی بر ارزش های دموکراتیک، رویکار نیاید و نهادینه نشود، با روی کرد های تاکتیکی برای عبور از بحران که خصلت عبوری دارند، نمی شود، به نتیجه ی در این زمینه رسید. این قدرت سیاسی و ریز های آن باید در قالب یک فرم سیاسی، گنجانیده شده و ارزش یابی گردد. اگر یک فرم سیاسی معقول با سنجش پیرامون آن، تحت شرایط خاصی، ایجاد شود، امکان می دهد تا افغانستان در درازمدت به یک ثبات سیاسی برسد در غیر آن، تجربه ناموفق گذشته و تاریخ خونبار سیاسی این کشور، خود مبیین واضحی از عدم موثریت تکرار اشتباهات گذشته است.

 بنابراین، پیشنهاد می‌شود که در افغانستان به‌جای انحصارگرایی، تحمل‌ناپذیری و سیاست‌های حذف محور، الگوی تقسیم عادلانه قدرت و ایجاد دولت همه‌شمول، فراگیر و ملی در دستور کار قرار گیرد و به‌جای تمرکز قدرت که تجربه ناموفق سیاسی در افغانستان بوده است، توزیع متوازن قدرت مبنا باشد و تنها در سایه چنین رویکردی است که می‌توان کشتی شکسته سیاست در افغانستان را به ساحل رساند و چالش‌های پیچیده موجود را پشت سر گذاشت.

جواب دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.